ENDOMETRİOZİS

ÇİKOLATA KİSTİ

             Endometriozis:

            Rahim içinde bulunan ve her ay adet kanaması ile dökülen endometrium dokusunun uterus        kavitesi dışına yerleşmesine endometriozis adı verilir. Pelvise laparatomi ya da laparoskopi           yapılan vakaların %20 sinde endometriozis tespit edilir. Endometriosis sadece kadınlarda ve     cinsel   olgunluk çağında en çok 25-30 yaşları arasında görülür. Cinsel olgunluk çağından   veya menopozdan sonra geriler. Bu nedenle endometriosis önemli bir sağlık sorunudur.        Normal endometrium gibi, endometriosis odakları da yumurtalık hormonlarının etkisi ile             proliferasyon, sekresyon ve kanama fazlarına girer (siklik değişim).

  Endometriosis bulunduğu yere göre iki grupta incelenir:

             A-Endometriosis genitalis: Endometriosis olgularının %94'ü genital organların herhangi           bir yerine lokalize olmuştur. Uterus dokusu içinde veya tubada endometrium dokusu,          ektopik olarak bulunursa buna  endometriosis genitalis interna denir. Uterus ve tuba        dışında kalan genital organlarda görülen endometrium dokusuna endometriosis genitalis    externa denir; en çok yumurtalıklarda, vaginada, Douglas boşluğunda, retro-servikal           bölgede, ligamentlerde rastlanır. Douglas boşluğunda bulunan endometriozisin bir uzantısı         olarak             vagen arka fornixinde çıplak gözle bakıldığında eski endometriotik kanama         odaklarından dolayı mavimsi renk almış oluşumlar halinde ve nodüler yapılarak olarak tespit    edilir. En sık endometrium dokusunun uterus adelesi içine ektopik olarak     yerleşmesine   rastlanır. Endometriosis odakları uterus adelesinin her yerinde yaygın olarak bulunursa         buna adenomyosis denir. Adenomyosis odakları bulunan hastaların uterusunda büyüme             tespit   edilir. Bu hastalarda sonradan başlayan dismenore ve şiddetli adet kanamaları      görülür. Endometriosis odakları tubada olursa, özellikle istmik bölgede nodüler     kalınlaşmalara neden olur ve bu duruma endometriosis tuba istmika nodosa denir. Bu        endometriosis nodülleri tuba da tıkanıklık yapar ve kadınlarda sterilite (kısırlık) nedeni olur.

            Ovaryumun yüzeyinde veya ovaryum dokusunun derinlerinde bulunan endometriosis     kistleri önceleri küçük, kırmızı, mavimsi renkte olup, daha sonra bu küçük kistler birbirleri            ile birleşerek büyük, içi kanla dolu endometriosis odaklarını oluştururlar. Daha sonra bu           odakların içindeki kan koyulaşarak katran rengini alır. Bunlara endometrioma (çikolata     kistleri) denir. Bu kistlere çevresindeki dokular yapışarak büyük ve konglomerat tümörler          meydana getirirler. Muayene sırasında veya bazen kendiliğinden yırtılarak kist içindeki   muhteva karın boşluğuna dökülür. Rekto-servikal endometriozisde ve Douglas       endometriozisinde muayenede uterusun hareketi azalmıştır ve şiddetli ağrı vardır.      Hastalar bel ağrısından, cinsel temas ve adet ağrılarından yakınırlar.

            B-Endometriosis extra-genitalis:

            Genital organlar dışında, vücudun çeşitli yerlerinde görülen endometriozis ise      endometriosis extra-genitalis olarak adlandırılır. Ekstra genital endometriosis vakaların            %6' sında görülür. En çok appendikste, ince barsaklarda, mesanede, omentumda, operasyona          ait skarlarda, göbekte, vaginada bulunabilir. Mesane endometriosisinde bilhassa kadınlarda          adet sırasında idrardan kan gelmesi (hematüri) en belirgin semptomdur.

            Endometriosis odaklarının teşekkülünde çeşitli teoriler ileri sürülmektedir:

a. İmplantasyon teorisi: Geri akışlı mentruasyona bağımlı olarak endometrium parçalarının karın boşluğuna yerleşip, büyümesi endometriozise neden olmaktadır. Bu teori, karın boşluğu dışındaki endometriozis odaklarını açıklayamaz.

b. Coelom Epitelinin Metaplazi Teorisi: Bu teoriye göre ilkel peritonu oluşturan çölom (coelom) epiteli, hormonlar veya iltihabi durum gibi uygun bir stimulus altında  endometrium dokusuna dönüşebilir. Plevra ve periton boşluğunda saptanan endometriozis odaklarını bu teori ile açıklamak mümkündür.          
                        

c. Metastaz Teorisi: Mukoza parçacıklarının lenf ve kan yolu ile sürüklenerek, endometriozis odaklarının oluşmasıdır. Sakrouterin ligamentlerde, akciğerde, kemiklerde görülen endometriosis odaklarını bu teori ile açıklamak mümkündür.

d. Direkt Yayılma Teorisi: Endometriotik hücrelerin myometrium, serviks, tuba gibi komşu dokulara direk olarak yayılımı sonucu endometriozis meydana gelmektedir.

             Teşhis: Endometriozis hangi organa yerleşmişse, menstruasyon zamanında o organa özgü          şikayetler ortaya çıkar. Douglas'ta endomertiozis olursa uterus retrovert (arkaya dönük) ve fikse (sabittir) denir. Adet zamanı bele vuran şiddetli ağrılar olur. Laparoskopi ya da   laparotomi sırasında izlenen endometriotik odaklardan biopsi alınarak kesin patolojik tanı   konulabilir ve kanda CA125 tümör markeri ile takip edilebilir.

         
   Klinikte endometriozis dört evrede sınıflandırılır: Minimal ve orta derecede     endometriozis durumu sırasıyla Evre I ve EvreII olarak nitelendirilir ve bu evrede olan    infertil kadınların yaklaşık %90'ı beş yıl içinde tedavisiz gebe kalabilir. Over tutulumu         kendini endometrioma ile belli eder; endometrioma çapı 30mm'den büyük ise Evre III     olarak kabul edilir. Şiddetli endometriozis olarak tanımlanan Evre IV'de overler orta hatta             birbirine yapışır, rektum rahim arkasına yapışır, barsaklar birbirine yapışarak Douglas'ı      kapatır. Özellikle Evre IV olan hastalarda spontan gebelik pek mümkün olmaz.

            Tedavi: Endometriozis gebelik esnasında ve doğum sırasında gerilediğinden, gebelik önerilmelidir. Fakat bu kadınların %75'i infertil (kısır)dır. Gebelik arzu        edilmediği zaman 6-12 ay oral kontreseptifler kullanılır. Endometriozis odaklarının   ortadan kalması için gonadotropin releasing hormon analogları kullanılmaktadır. Bu            tedaviden amaç ovulasyonu önlemek, yalancı menopoz meydana getirmek ve        böylece endometriozis odaklarını kurutmaktır. Cerrahi tedavi şeklinde ise özellikle         overlerdeki büyük endometriozis odakları ve kistleri çıkarılmaktadır. İleri evre             endometriozisli hastalarda tüpler overler, barsaklar ve karın zarı arasında           yapışıklıklar olacağından genellikle tüplerin geçirgenliği ortadan kalkmaktadır (tübal oklüzyon). Tüplerde yapışıklık ve tıkanıklık olduğunda gebelik mümkün         olamayacağı için bu tür infertilite durumlarında tüp bebek yöntemi uygun bir   seçenektir.

            Op. Dr. Kutlugül Yüksel

            Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

            Adres: Atatürk Bulvarı No:117/23 Kızılay-Ankara

            Tel:0312-4258530--4258550

            web site: www.kutlugulyuksel.com.tr